پژوهشکده مطالعات وقف و نیکوکاری (خیرماندگار) در راستای رسالت علمی و پژوهشی خود و با هدف توسعه دانش بومی و کاربردی در حوزه وقف و امور خیر، از پایاننامه کارشناسی ارشد با عنوان «وضعیت حقوقی مراتع و جنگلهای موقوفه پس از ملی شدن» حمایت کرد.
این پایاننامه در رشته حقوق و گرایش حقوق خصوصی در دانشگاه بینالمللی علامه عسکری(ره) قم، توسط مرضیه سعیدی حقیقت و با راهنمایی دکتر محمود حاتمی تدوین شده است.
این پژوهش با رویکردی فقهی، حقوقی و اقتصادی به بررسی مالکیت مراتع و جنگلها و امکان وقف آنها پرداخته و تأثیر قانون ملی شدن جنگلها و مراتع بر موقوفات را تحلیل کرده است. بر اساس منابع فقهی و حقوقی، مراتع و جنگلها در زمره انفال و اموال عمومی محسوب میشوند و اصولاً مالکیت خصوصی بر آنها متصور نیست؛ با این حال در طول تاریخ نمونههایی از وقف این اراضی مشاهده میشود که پرسشهای مهمی را درباره وضعیت حقوقی آنها ایجاد کرده است.
یافتههای این تحقیق نشان میدهد در گذشته و پیش از تصویب قانون ملی شدن جنگلها در سال ۱۳۴۱، افراد میتوانستند از طریق حیازت و احیای اراضی مالک مراتع یا جنگلها شوند و پس از تثبیت مالکیت، آنها را وقف کنند. اما با تصویب قانون ملی شدن جنگلها و مراتع، تمامی این اراضی در زمره اموال عمومی قرار گرفت و به دولت واگذار شد؛ موضوعی که موجب بروز چالشها و اختلافاتی میان سازمان جنگلها و مراتع و سازمان اوقاف و امور خیریه درباره وضعیت موقوفات شد.
بر اساس نتایج این پژوهش، از منظر فقهی و حقوقی ملی شدن جنگلها و مراتع لزوماً موجب خروج موقوفات از وقفیت نمیشود و مالکیت موقوفه همچنان برای موقوفه باقی میماند، هرچند بهرهبرداری و نظارت بر این منابع تحت مقررات و نظارت سازمانهای متولی منابع طبیعی انجام میشود. همچنین یکی از مهمترین محورهای اختلاف میان نهادهای مرتبط، تعیین تاریخ احیای اراضی و تأثیر آن بر تشخیص موقوفه بودن یا ملی بودن اراضی است که در قوانین و رویههای اجرایی برداشتهای متفاوتی از آن وجود دارد.
در بخش پایانی این پژوهش نیز بر ضرورت بازنگری و شفافسازی قوانین و رویههای مرتبط با اراضی موقوفه در منابع طبیعی، استفاده از ظرفیت کارشناسان متخصص و تقویت پژوهشهای فقهی و حقوقی در حوزه انفال و منابع طبیعی تأکید شده است.
پژوهشکده مطالعات وقف و نیکوکاری در چارچوب مأموریت علمی خود، حمایت از پایاننامهها و پژوهشهای مرتبط با وقف، نیکوکاری و مسائل حقوقی و اجتماعی مرتبط با آن را ادامه خواهد داد.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.